Bemerking: Onder voorbehoud van verdere verduidelijkingen en eventuele wijzigingen wijzen wij erop dat op 21 april 2026 de wet tot invoering van een belasting op meerwaarden op financiële activa werd gepubliceerd in het Belgisch Staatsblad. Hoewel de invoering van de meerwaardebelasting hiermee definitief is, blijven er op heden nog verschillende interpretatievragen en praktische onduidelijkheden bestaan. Er werd reeds aangekondigd dat bijkomende administratieve toelichting zal volgen in de vorm van een circulaire. Wij volgen de verdere ontwikkelingen en eventuele wijzigingen in dit verband nauwgezet op.

1. De overdracht om niet

De nieuwe meerwaardebelasting is verschuldigd indien financiële activa onder bezwarende titel worden overgedragen en er naar aanleiding daarvan een meerwaarde wordt verwezenlijkt. Belangrijk om te benadrukken is dat er pas sprake is van een belaste meerwaarde in navolging van een overdracht onder bezwarende titel. Dit betekent dat een prijs ontvangen wordt als tegenprestatie voor de overdracht van het goed, ongeacht of het een geldelijke tegenprestatie of één in natura betreft. De typevoorbeelden hiervan zijn de verkoop, de ruil en de inbreng in en de overdracht aan een vennootschap.

Voorgaande betekent dat een overdracht van vermogen ingevolge een schenking of een erfenis geen meerwaardebelasting triggert. De schenker of erflater ontvangt namelijk geen tegenprestatie, het is een overdracht ‘om niet’. Indien de begiftigde de geschonken/geërfde goederen op een later ogenblik wenst te verkopen, zal deze wel belast worden op de gerealiseerde meerwaarde waarbij de meerwaarde berekend wordt op basis van de historische aanschaffingswaarde van het goed door de schenker/ overledene. Er is geen sprake van een zogenaamde step-up waarbij de historische aankoopprijs geactualiseerd wordt tot de waarde van de goederen ten tijde van de overdracht. Bij een dergelijke overdracht wordt aldus ‘de latente belasting’ mee overgedragen.

2. De belastingplichtige

Wel is in het kader van een schenking of overlijden aandacht vereist voor de identiteit van de belastingplichtige, dit is namelijk de blote eigenaar. Zeer vaak zal een schenking in familiale context beperkt zijn tot de overdracht van de blote eigendom van een goed. Dit betekent dat de schenkers (veelal de (groot)ouders) zich het vruchtgebruik voorbehouden. Hierdoor hebben zij recht op de opbrengsten en het beheer van het onderliggend vermogen. Menig schenkingsakte zal hierbij voorzien dat de begiftigde er ook toe gehouden is om de meerwaarden af te staan aan de schenker/vruchtgebruiker. In dergelijk scenario blijft de begiftigde evenwel de belastingplichtige in het kader van de meerwaardebelasting. Dit leidt ertoe dat de meerwaardebelasting vaak zal moeten worden betaald door de kinderen, terwijl zij noch besloten hebben tot de verkoop van de aandelen of de effecten, noch de verkrijgers zijn van de belaste inkomsten. Bij de redactie van een schenkingsakte wordt hier best bij stilgestaan.

3. Uitonverdeeldheidtreding

De verdeling van een onverdeeldheid tussen de deelgenoten kwalificeert als een overdracht ten bezwarende titel die kan leiden tot een belastbare realisatie van meerwaarden, tenzij er een uitdrukkelijke wettelijke uitzondering wordt voorzien.

Zo is een vrijstelling voorzien voor uitonverdeeldheidtredingen na een overlijden of (echt)scheiding. Om van de vrijstelling te genieten is vereist dat de uitonverdeelheidtreding binnen de drie jaar na het overlijden of de (echt)scheiding plaatsheeft. Deze termijn lijkt ons kort, zeker in geval van betwisting.

Wat betekent dit in de praktijk?

Indien u samen met broers/ zussen een beleggingsportefeuille zou erven in navolging van het overlijden van een ouder, dan is in principe meerwaardebelasting verschuldigd wanneer u en uw broer/ zus de portefeuille willen splitsen en elk apart wensen verder te gaan. Voormelde vrijstelling voorziet evenwel dat er geen heffing zal zijn wanneer het vermogen bekomen werd ingevolge een overlijden en binnen de voormelde tijdspanne verdeeld wordt.

De wetteksten voorzien dezelfde uitzondering niet uitdrukkelijk bij een uitonverdeeldheidtreding in navolging van een schenking. Initieel werd ook gezegd dat er geen vrijstelling zal gelden. Indien u in het voorbeeld hierboven aldus een portefeuille verkregen heeft ingevolge een schenking van uw ouders, zou een latere uitonverdeeldheidtreding tussen uzelf en broer/ zus wel een realisatie-moment vormen. Intussen heeft de minister van Financiën Jan Jambon (NVA) verduidelijkt dat de vrijstelling van meerwaardebelasting wel zal gelden wanneer de begiftigden uit onverdeeldheid treden binnen de drie jaar na het overlijden van de schenker.

Een voorbeeld:

Mama en papa schenken een beleggingsportefeuille in volle eigendom aan hun 2 kinderen, A en B

De waarde van de portefeuille op 31/12/2025 was 100

Ten tijde van de schenking is de portefeuille 200 waard maar deze overdracht om niet vormt geen realisatie-moment

Na het overlijden van mama en papa beslissen de kinderen om de portefeuille te splitsen. A wil graag verder beleggen maar B wenst zijn deel af te kopen en te herinvesteren in een onroerend goed. De portefeuille heeft intussen een waarde van 250

Deze splitsing is een realisatie-moment waarbij de meerwaarde berekend wordt als het verschil tussen de waarde van de portefeuille op 31/12/2025 en de dag van de splitsing (= 150)

Op basis van de verklaring van Jambon zou er echter een vrijstelling zijn van de meerwaardebelasting indien de splitsing pas plaatsvindt binnen de drie jaar na het overlijden van Mama en Papa.

4. De maatschap

Een groot vraagstuk dat zich stelt, is welke impact de meerwaardebelasting zal hebben op het gebruik van een maatschap. Een maatschap is een vennootschap zonder rechtspersoonlijkheid die vaak gebruikt wordt binnen een familiecontext. De meest gebruikte toepassingsvorm is deze waarbij de schenkers vermogen inbrengen in een maatschap (bijvoorbeeld aandelen of een beleggingsportefeuille) waarna zij de aandelen van de maatschap schenken aan de kinderen en niet het onderliggend vermogen rechtstreeks overdragen. Het gebruik van de maatschap laat een geleidelijke overdracht toe aan de kinderen waarbij de ouders, als zaakvoerders van de maatschap, een bepaalde mate van controlevoorbehoud hebben. Belangrijk om weten is dat de maatschap fiscaal transparant is en de individuele vennoten belast worden alsof zij het onderliggend vermogen rechtstreeks aanhouden. Zo zal bij een uitkering van dividenden door de onderliggende vennootschap, roerende voorheffing verschuldigd zijn in hoofde van elke vennoot en dit in verhouding tot de rechten die zij hebben in de maatschap.

De vraag die zich nu stelt, is welke gevolgen deze fiscale transparantie heeft op het vlak van de meerwaardebelasting. We bekijken een aantal sleutelmomenten van de maatschap.

a) De inbreng van vermogen in de maatschap

De wettekst voorziet een uitdrukkelijke vrijstelling voor de realisatie van meerwaarden ten gevolge van een ‘inbreng van aandelen’ in een vennootschap. Eenzelfde vrijstelling geldt niet voor overige financiële activa. Dit betekent dat de inbreng van financiële activa in een maatschap een realisatie-moment vormt voor de meerwaardebelasting.

Wanneer deze inbreng echter geen vermogensverschuiving veroorzaakt, zal dit niet het geval zijn. Stel dat broer en zus elk de helft hebben van een beleggingsportefeuille en deze inbrengen in de maatschap, waarvan zij vervolgens elk voor de helft aandeelhouder worden, is er geen sprake van een dergelijke realisatie.

Indien er wel een vermogensverschuiving is, zal de meerwaardebelasting wel getriggerd worden. We lichten dit even toe: door vermogen in te brengen in een maatschap worden de inbrengers als het ware onverdeelde eigenaars van de ingebrachte goederen. Wanneer A bijvoorbeeld een portefeuille en B cash gelden inbrengt (elk eenzelfde hoeveelheid), worden zij samen eigenaars van het vermogen dat aan de maatschap toebehoort. A wordt met andere woorden voor de helft eigenaar van de gelden van B en omgekeerd wordt B voor de helft eigenaar van de portefeuille van A.  A heeft dus als het ware de helft van zijn portefeuille vervreemdt aan B. In de mate dat A hierbij een meerwaarde realiseert, is deze belastbaar onder bovengestelde hypothese.

Voorgaande leidt ertoe dat in sommige situaties de nodige voorzichtigheid geboden zal zijn bij de oprichting van een maatschap of het verrichten van een bijkomende inbreng. Door de wijze waarop de meeste maatschappen gestructureerd zijn, namelijk op basis van een inbreng van gemeenschappelijk vermogen of een aanzienlijke inbreng door één partij en een zeer beperkte inbreng door de andere, zullen de gevolgen veelal beperkt zijn. Het realisatie-moment zou ook vermeden kunnen worden door de goederen eerst in onverdeeldheid te schenken aan de kinderen en deze vervolgens in deze verhouding te laten inbrengen in de maatschap.

Indien u overweegt een bijkomend inbreng te doen in een bestaande maatschap, is het aanbevolen om voorafgaand de fiscale gevolgen van deze inbreng te verifiëren.

b) Fiscale transparantie tijdens de duurtijd van de maatschap

Indien tijdens de duurtijd van de maatschap sprake is van een realisatie van meerwaarden (bijvoorbeeld door de verkoop van de onderliggende vennootschap), dan zullen de vennoten die de volle/blote eigendom aanhouden van de aandelen van de maatschap, belast worden op de gerealiseerde meerwaarde. Deze meerwaarde wordt berekend aan de hand van de gemiddelde aanschafwaarde van het vermogen op het niveau van de maatschap en wordt niet gesplitst rekening houdend met de oorspronkelijke aanschafwaarde in hoofde van elke vennoot afzonderlijk.

Een voorbeeld:

Partij A brengt één (1) aandeel ABC in in de maatschap met een waarde van 100 – destijds aangekocht voor 50
Partij B brengt eveneens één (1) aandeel ABC in in de maatschap met een waarde van 100 – destijds aangekocht voor 70

Bij de inbreng in de maatschap is er geen realisatie-moment rekening houdend met de vrijstelling voor aandelen (supra).

Bij een latere verkoop van de aandelen tijdens de duurtijd van de maatschap voor 200 per aandeel, wordt de meerwaarde berekend, rekening houdend met de oorspronkelijke aanschafprijs, namelijk 50 en 70. De meerwaarde bedraagt aldus 280 en A en B worden geacht elk een meerwaarde van 140 gerealiseerd te hebben (en niet A 50 en B 130) en zullen elk afzonderlijk in die zin belast worden.

Hetzelfde principe werkt door bij een (gedeeltelijke) uittreding uit de maatschap (infra). Wanneer één van de vennoten tijdens de duurtijd gedeeltelijk zou uittreden uit de maatschap (om een deel van het vermogen beschikbaar te maken), dan zal de verschuldigde meerwaardebelasting berekend worden in hoofde van alle vennoten. Dus de uittreding door één kind, zal ook fiscale gevolgen voor de broers/ zussen genereren. In dergelijke situatie kan nagegaan worden of het niet meer aangewezen is met een lening, dan wel een gelijke uittreding door alle vennoten te werken.

c) Uittreding uit de maatschap of de ontbinding ervan

 Eenzelfde vraag stelt zich wanneer één van de vennoten uit de maatschap wil treden of wanneer de maatschap ontbonden zou worden.

Hierboven hebben we aangehaald dat een vrijwillige uitonverdeeldheidtreding beschouwd wordt als een overdracht ten bezwarende titel die meerwaardebelasting met zich kan meebrengen. Er zijn evenwel een aantal vrijstellingen uitdrukkelijk in de wet voorzien (supra). Aangezien er door het inbrengen van vermogen in de maatschap een (vrijwillig) onverdeeld vermogen ontstaat tussen de verschillende vennoten, zal een gedeeltelijke beëindiging van deze onverdeeldheid aanleiding kunnen geven tot een taxatie van de meerwaarden aangezien de vennoten ingevolge de uittreding in weze uit onverdeeldheidtreden.

Het is belangrijk om te noteren dat de ontbinding van de maatschap an sich geen realisatie-moment vormt aangezien de vennoten van de maatschap het onderliggend vermogen in onverdeeldheid blijven aanhouden en er aldus geen realisatie is. Echter, wanneer de vennoten vervolgens uit elkaar gaan en het onderliggend vermogen ‘verdeeld’ wordt, is er sprake van een uitonverdeeldheidtreding die aanleiding kan geven tot de heffing van meerwaardebelasting, behoudens in de hierboven reeds vermelde uitzonderingen. Maar zoals eerder aangehaald, is dit eveneens het gevolg wanneer de schenking een onverdeeldheid betreft die zonder maatschap heeft plaats gevonden.

Dit zal voornamelijk relevant zijn voor maatschappen die aandelen van privé-vennootschappen bezitten aangezien er een risico bestaat dat bij de ontbinding meerwaardebelasting verschuldigd is zonder dat een echte meerwaarde gerealiseerd wordt.

5. De impact van een huwelijksovereenkomst op de vrijstellingen

Omgekeerd kunnen we ook nagaan welke impact uw vermogensplanning heeft op de meerwaardebelasting, en specifiek de toepassing van de vrijstellingen. De vrijstellingen kunnen namelijk anders toegepast worden bij een gemeenschap van goederen en een scheiding van goederen.

Wie gehuwd is onder het stelsel van gemeenschap van goederen, geniet automatisch van een dubbele toepassing van de vrijstelling. In dat geval maakt het niet uit op wiens naam de financiële activa staan omwille van het vermoeden van gemeenschap.  

Ook koppels die gehuwd zijn onder het stelsel van scheiding van goederen kunnen van de dubbele vrijstelling genieten, op voorwaarde dat de financiële activa op beide namen staan. Staan de aandelen of de effectenrekening daarentegen op naam van slechts één echtgenoot, dan geldt slechts één vrijstelling.