Arrest nr. 25/2026 van 5 maart 2026

Alvorens we ingaan op de specifieke casus die door het Grondwettelijk Hof behandeld werd, geven we de nodige achtergrondinformatie mee. De volgende principes zijn van belang voor het lezen van deze bijdrage:

• Indien een echtpaar gehuwd is onder het wettelijk stelsel (veelal zonder huwelijksovereenkomst) worden de beroepsinkomsten van de echtgenoten geacht te behoren tot de huwgemeenschap. Bij het beëindigen van het huwelijk, heeft elke echtgenoot in de regel recht op de helft van dit vermogen (zijnde het saldo ervan ten tijde van echtscheiding).
• Elke echtgenoot zal ook eigen vermogen bezitten, dit zijn veelal de goederen die men bezat voorafgaand aan het huwelijk of deze die via een schenking of vererving verkregen werden, inclusief de waardestijgingen ervan tijdens het huwelijk. Doorgaans kan de andere echtgenoot geen aanspraak maken op dit vermogen bij een relatiebreuk.
  Het is belangrijk om hierbij te noteren dat een andere regeling geldt voor dividenden die worden uitgekeerd door de eigen vennootschap. Deze kwalificeren als inkomsten die volgens de algemene principes gemeenschappelijk zijn (en dus gelijk verdeeld worden onder echtgenoten).Ook inkomsten van eigen goederen zijn aldus gemeenschappelijk in een wettelijk stelsel.
  Een sluwe echtgenoot-aandeelhouder zou aldus kunnen beslissen om geen dividenden uit te keren maar alle winsten te reserveren en deze zodanig binnen het eigen vermogen (zijn eigen vennootschap) behouden.
• In 2018 achtte de wetgever het daarom belangrijk om in te grijpen en te voorzien in de bescherming van beide echtgenoten. Zo moet de echtgenoot die via een vennootschap beroepsactiviteiten uitoefent waarvan de aandelen eigen zijn, op basis van bedrijfseconomische redenen kunnen verantwoorden dat er winst wordt opgepot in de vennootschap en dus redelijkerwijze niet kon worden uitgekeerd. Indien niet, zal een vergoeding verschuldigd zijn aan de huwgemeenschap ten belope van de netto-beroepsinkomsten die deze ontvangen zou hebben was er geen sprake geweest van een vennootschap.
• Binnen dezelfde hervorming werd ook de titre- finance– regeling geïntroduceerd. Aandelen van een vennootschap zijn eigen vermogen van een echtgenoot wanneer deze de vennootschap heeft opgericht vóór het huwelijk of tijdens het huwelijk met eigen gelden. De aandelen zijn daarentegen gemeenschappelijk wanneer de vennootschap door beide echtgenoten met gemeenschapsgelden werd opgericht en de aandelen ingeschreven werden op naam van beide echtgenoten (supra). Maar het gebeurt ook dat de vennootschap is opgericht met gemeenschappelijke gelden maar de aandelen niet zijn ingeschreven op naam van beide echtgenoten. Denk maar aan de arts-geneesheer op wiens naam alle aandelen staan ingeschreven. In deze situatie geldt de ‘titre- finance’-regeling.
  
  De rechten op de aandelen worden dan opgesplitst in enerzijds de titre en anderzijds finance. De lidmaatschapsrechten (titre) zijn eigen van de echtgenoot op wiens naam ze staan ingeschreven. Deze echtgenoot mag en kan in dat geval handelen als eigenaar van de aandelen. De vermogenswaarde van de aandelen (finance) komt evenwel toe aan het gemeenschappelijk vermogen.

Waarom is dit relevant?

Voorgaande regels helpen om bij een ontbinding van het huwelijk, bijvoorbeeld door echtscheiding, over te gaan tot de verdeling van het vermogen tussen beide echtgenoten en te bepalen waarop ieder gerechtigd is. Met het wetgevend ingrijpen van 2018 wil de wetgever bekomen dat de wijze waarop de beroepsactiviteit wordt uitgeoefend geen impact kan hebben op de samenstelling van de huwgemeenschap, meer bepaald de principiële toewijzing van beroepsinkomsten aan deze gemeenschap.

Wat echter nog niet duidelijk was, was de status van de waardestijging/ meerwaarde van eigen aandelen. Blijft dergelijke meerwaarde eigen of leidt deze ook tot een vergoeding, zoals het geval is voor gereserveerde winsten?

Het Grondwettelijk Hof

De casus die bij het Grondwettelijke Hof terechtkwam betrof een echtpaar dat sinds 2002 gehuwd was onder het wettelijk stelsel en dat in 2022 uit de echt wenste te scheiden.

De man in kwestie had kort na het huwelijk een vennootschap opgericht door de wederbelegging van eigen gelden waardoor de aandelen ook tot diens eigen vermogen behoorden. Beide echtgenoten werkten evenwel voltijds voor de vennootschap en ontvingen hiervoor elk eenzelfde maandelijkse vergoeding (gemeenschappelijk vermogen).

Er ontstond een discussie inzake de toebedeling van de vermogenswaarde van de aandelen, inclusief de meerwaarde. De rechtbank van eerste aanleg te Namen was van oordeel dat de aandelen van de vennootschap niet onder de titre-finance regeling vielen die van toepassing is sinds de wetswijziging in 2018. Aangezien de aandelen van de vennootschap gefinancierd zijn met eigen gelden, stelt de rechtbank dat deze eigen zijn en er geen onderscheid gemaakt moet worden tussen enerzijds de “titre” (houderschap van de rechten) en anderzijds “finance” (vermogenswaarde).

Wat betreft de regeling van de waardetoename van de (eigen) aandelen van de vennootschap merkt de rechtbank op dat de rechtsleer verdeeld is. Er wordt door sommige auteurs verdedigd dat de waardetoename gemeenschappelijk is, ongeacht het feit dat de aandelen tot het eigen vermogen van de man behoren, omwille van het feit dat men gehuwd is onder het stelsel van gemeenschap van goederen en het werk van beide echtgenoten gemeenschappelijk is. Anderen stellen dat de waardetoename van de aandelen eigen blijft van meneer maar dat wel een vergoeding aan het gemeenschappelijk vermogen verschuldigd is. De rechtbank richt zich tot het Grondwettelijk Hof met een prejudiciële vraag.

Het Hof stelt dienaangaande dat het redelijk is, ook onder het wettelijk stelsel, om te opperen dat zowel de aandelen van de vennootschap als de verkregen meerwaarde tot het eigen vermogen behoren van de echtgenoot die de beroepsactiviteit uitoefent in het kader van een vennootschap die gefinancierd is met eigen middelen. In voorliggend geval behoren de aandelen en de waarde ervan aldus tot het eigen vermogen van meneer. Dit is de loutere toepassing van de systematiek van het wettelijk stelsel waarbij naast gemeenschappelijke goederen ook een eigen vermogen kan bestaan.

Echter, het Hof herinnert ook aan de algemene principes die de basis vormden voor de hervorming van 2018, namelijk dat inkomsten uit arbeid in een wettelijk stelsel gemeenschappelijk zijn. Er zal aldus een vergoeding verschuldigd zijn door het eigen vermogen van de man aan het gemeenschappelijk vermogen die gelijk is aan de inkomsten die de gemeenschap ontvangen zou hebben indien de beroepsactiviteiten werden uitgeoefend buiten de vennootschap om. En deze vergoeding betreft niet enkel de inkomsten maar ook de meerwaarde op de aandelen die door de vennootschap is verkregen in zoverre deze toe te schrijven is aan de beroepsactiviteiten van beide echtgenoten.

Met dit arrest bevestigt het Grondwettelijk Hof aldus dat de vergoedingsregeling niet enkel beperkt is tot eventuele winstreserves op het niveau van de vennootschap maar dat deze zich ook uitbreidt tot de meerwaarde op de aandelen.