Om van het verlaagd tarief gebruik te kunnen maken gelden enkele voorwaarden waaronder dat de desbetreffende woning bestemd moet zijn voor eigen gebruik door de bouwheer en dat het de “enige woning” van de belastingplichtige betreft.

Deze voorwaarde van de “enige eigen woning” wordt door de fiscale administratie aangewend om personen uit te sluiten van het verlaagd tarief wanneer er sprake is van een verhinderend bezit. De wet stelt uitdrukkelijk dat andere woningen waarvan de bouwheer ingevolge erfenis mede-eigenaar, blote eigenaar of vruchtgebruiker is, niet in rekening gebracht worden. Voor alle andere situaties neemt de fiscus het standpunt in dat ook het bezit van de blote eigendom van een andere woning verhinderend bezit is.  Zo worden personen die de blote eigendom bezitten van een ander onroerend goed dat tot bewoning bestemd is ingevolge een schenking uitgesloten aangezien er dan niet langer sprake zou zijn van de ‘enige’ woning. Het is evenwel eigen aan de rechten van de blote eigenaar dat deze geen gebruik kan maken van de woning aangezien het gebruiksrecht exclusief toebehoort aan de vruchtgebruiker/ schenker.

De rechtbank te Antwerpen werd gevat door een getrouwd koppel dat een nieuwe gezinswoning gebouwd had onder het stelsel van afbraak en heropbouw. Mevrouw had evenwel een schenking ontvangen van haar grootouders waardoor zij 5/18 van de blote eigendom van een appartement aan zee bezat. De fiscus beschouwt dit als een verhinderend bezit en vorderde 15% btw na en legde een boete op.

De rechtbank van eerste aanleg te Antwerpen oordeelt nu dat de administratie hiermee een voorwaarde toevoegt die niet ondersteunt wordt door de wet. De rechter oordeelt dat enkel woningen waarop een effectief gebruiksrecht voor de belastingplichtige rust, een verhinderend bezit kunnen uitmaken.

Ook de Raad van State heeft in een andere context reeds geoordeeld dat een blote eigenaar niet zonder meer gelijkgesteld kan worden met een volle eigenaar. Volgens de Raad beschikt een houder van een gedeeltelijk zakelijk recht immers vaak niet over de mogelijkheid om het goed voor zijn eigen woonbehoeften aan te wenden. Die redenering sluit aan bij de beoordeling door de rechtbank te Antwerpen in het kader van de btw-regeling.  

Het betreft een uitspraak in eerste aanleg maar indien deze bevestigd wordt, kan ze een significante impact hebben op de successieplanning. Onder de huidige praktijk wordt de schenking van de blote eigendom van een onroerend goed (bestemd tot bewoning) aan de kinderen vaak uitgesteld omdat deze kinderen nog voor de aankoop van een eerste woning staan en er rekening mee gehouden wordt dat er in dergelijke gevallen nog gebruik gemaakt zou kunnen worden van de 6% regel voor afbraak en wederopbouw.

In navolging van deze uitspraak werd ook aan minister Jan Jambon gevraagd of de huidige praktijk wordt aangepast maar de minister bevestigde dat op heden de administratie haar zienswijze niet aanpast.

Het wordt dus wachten op een eventuele uitspraak in hoger beroep.